SaaS, PaaS và IaaS là 3 mô hình dịch vụ của điện toán đám mây. IaaS (Infrastructure as a Service) cho thuê hạ tầng: máy chủ ảo, lưu trữ, mạng. PaaS (Platform as a Service) cho thuê nền tảng để chạy ứng dụng bạn viết. SaaS (Software as a Service) cho thuê phần mềm dùng ngay. Ba mô hình khác nhau ở phần bạn tự quản lý: càng đi từ IaaS sang SaaS, bạn càng làm ít và càng ít quyền tuỳ biến.
VPS và cloud server là ví dụ điển hình của IaaS. Nếu chưa rõ khái niệm nền, đọc trước bài điện toán đám mây là gì.
IaaS là gì?
IaaS (Infrastructure as a Service, hạ tầng như một dịch vụ) là mô hình cho thuê tài nguyên tính toán cơ bản như CPU, RAM, ổ đĩa và mạng, trên đó bạn tự cài hệ điều hành và phần mềm tuỳ ý. Theo NIST, người dùng IaaS kiểm soát hệ điều hành, lưu trữ, ứng dụng đã cài và một phần cấu hình mạng như tường lửa của máy (NIST SP 800-145).
- Ví dụ: VPS, cloud server, Amazon EC2, Azure Virtual Machines, Google Compute Engine; ổ đĩa và kho lưu trữ đối tượng thuê theo dung lượng.
- Phù hợp: phần mềm cần quyền root, Docker, n8n, game server, phần mềm doanh nghiệp tự cài, môi trường thử nghiệm cần cấu hình riêng.
- Đổi lại: bạn tự cập nhật bản vá, cấu hình bảo mật, sao lưu. Máy ảo cấu hình sai vẫn bị tấn công dù hạ tầng của nhà cung cấp an toàn.
Muốn biết bắt đầu với một máy IaaS ra sao, xem cách sử dụng VPS cho người mới.
PaaS là gì?
PaaS (Platform as a Service, nền tảng như một dịch vụ) là mô hình cho bạn đưa ứng dụng tự viết lên một nền tảng có sẵn ngôn ngữ, thư viện và công cụ do nhà cung cấp hỗ trợ. Bạn không quản lý máy chủ, hệ điều hành hay ổ đĩa bên dưới, chỉ kiểm soát ứng dụng và vài thiết lập của môi trường chạy.
- Ví dụ: Azure App Service, Google App Engine, Heroku; cơ sở dữ liệu được quản lý như Azure SQL Database; dịch vụ serverless như Azure Functions, AWS Lambda.
- Phù hợp: nhóm lập trình muốn tập trung viết code, ứng dụng web và API chạy trên runtime phổ biến (Node.js, Python, PHP, .NET, Java).
- Đổi lại: chỉ dùng được ngôn ngữ, phiên bản mà nền tảng hỗ trợ; khi nền tảng ngừng một phiên bản, bạn phải nâng cấp theo. Code dùng nhiều dịch vụ riêng của một hãng sẽ khó chuyển đi.
SaaS là gì?
SaaS (Software as a Service, phần mềm như một dịch vụ) là mô hình dùng phần mềm hoàn chỉnh của nhà cung cấp qua trình duyệt hoặc ứng dụng, trả phí theo người dùng hoặc theo gói. Nhà cung cấp lo toàn bộ máy chủ, phần mềm và bản cập nhật; bạn chỉ chỉnh vài thiết lập dành cho tài khoản của mình.
- Ví dụ: Gmail, Microsoft 365, Google Drive, Zoom, các phần mềm CRM, kế toán, bán hàng online.
- Phù hợp: nhu cầu phổ biến đã có phần mềm làm tốt: email, lưu file, họp, quản lý khách hàng. Không cần đội kỹ thuật.
- Đổi lại: ít tuỳ biến, dữ liệu nằm trong hệ thống của nhà cung cấp; cần kiểm tra cách xuất dữ liệu ra trước khi dùng lâu dài.
SaaS, PaaS và IaaS khác nhau thế nào?
SaaS, PaaS và IaaS khác nhau ở mức kiểm soát, kỹ năng cần có và cách tính phí. IaaS cho nhiều quyền kiểm soát hơn cả nhưng đòi hỏi biết quản trị máy chủ; SaaS dễ dùng hơn cả nhưng gần như không tuỳ biến được hạ tầng.
Tiêu chí IaaS PaaS SaaS Người dùng chính Quản trị hệ thống, DevOps Lập trình viên Người dùng cuối, phòng ban Mức tuỳ biến Cao: chọn hệ điều hành, cài phần mềm bất kỳ Trung bình: trong giới hạn runtime hỗ trợ Thấp: theo tính năng có sẵn Kỹ năng cần Linux hoặc Windows Server, mạng, bảo mật Viết code, cấu hình triển khai Dùng phần mềm, phân quyền Cách tính phí thường gặp Theo gói cấu hình, theo giờ chạy Theo tài nguyên hoặc số lượt gọi Theo người dùng mỗi tháng Thời gian bắt đầu Vài phút có máy, vài giờ đến vài ngày để cài đặt xong Vài phút nếu code sẵn sàng Vài phút sau khi đăng ký
Trong từng mô hình, bạn chịu trách nhiệm phần nào?
Mô hình trách nhiệm chia sẻ (shared responsibility) quy định ai bảo vệ phần nào của hệ thống. Theo Microsoft Learn, ở mọi kiểu triển khai cloud, khách hàng luôn sở hữu và phải bảo vệ dữ liệu, danh tính của mình; phần do nhà cung cấp lo tăng dần khi chuyển từ IaaS sang PaaS rồi SaaS.
Sai lầm hay gặp là nghĩ “đã lên cloud thì nhà cung cấp lo bảo mật”. Với VPS, bản vá hệ điều hành, cổng SSH mở ra Internet và mật khẩu quản trị vẫn là việc của bạn; xem checklist bảo mật VPS trước khi đưa máy vào dùng thật.
Ví dụ dễ hiểu: SaaS, PaaS, IaaS qua chuyện làm trà sữa
Hình dung bạn muốn bán một ly trà sữa. Mỗi mô hình tương ứng với việc bạn tự làm bao nhiêu phần, từ dựng bếp đến pha chế. Cột bên phải là việc tương ứng khi đưa một ứng dụng lên mạng.
Mô hình Làm trà sữa Làm ứng dụng On-premise (tự làm hết) Tự xây bếp, kéo điện nước, mua nồi, mua nguyên liệu và tự pha Tự mua máy chủ, đặt trong phòng máy, kéo mạng, cài hệ điều hành, cài phần mềm IaaS Thuê một gian bếp có sẵn điện nước, bếp ga; tự mua nguyên liệu và tự pha Thuê VPS có sẵn mạng và IP; tự SSH vào cài PHP, Node.js hay .NET rồi chạy ứng dụng PaaS Thuê quầy có sẵn trà cốt, trân châu nấu sẵn; bạn chỉ phối theo công thức riêng Đẩy code lên nền tảng đã có sẵn runtime, nền tảng tự chạy và mở rộng SaaS Ra quán gọi một ly làm sẵn, uống xong quán tự dọn Dùng phần mềm có sẵn của nhà cung cấp, cần gì thì liên hệ bộ phận hỗ trợ của họ
Nên chọn SaaS, PaaS hay IaaS?
Nên chọn mô hình bắt bạn tự làm ít việc mà vẫn đáp ứng được nhu cầu: có phần mềm sẵn thì dùng SaaS, tự viết ứng dụng trên runtime phổ biến thì dùng PaaS, chỉ chọn IaaS khi cần quyền root, phần mềm đặc thù hoặc muốn kiểm soát chi phí cố định theo tháng.
Một hệ thống thực tế thường trộn cả ba. Ví dụ một cửa hàng online dùng email SaaS, chạy API trên PaaS và đặt n8n, cơ sở dữ liệu báo cáo trên một VPS riêng.
IaaS chưa cần thiết khi bạn chỉ có website WordPress nhỏ: hosting có sẵn web server, PHP, cơ sở dữ liệu và nhà cung cấp lo hệ điều hành, nên vận hành nhẹ hơn VPS.
VPS, hosting và cloud server thuộc mô hình nào?
VPS và cloud server thuộc IaaS vì bạn nhận một máy ảo với quyền quản trị hệ điều hành. Hosting gần với PaaS hơn: bạn chỉ tải mã nguồn website lên môi trường có sẵn, không có quyền root. Khác biệt giữa VPS thường và cloud VPS xem ở bài cloud VPS hosting là gì.
Dịch vụ Mô hình Bạn quản lý VPS, cloud server IaaS Hệ điều hành, phần mềm, dữ liệu, tường lửa trong máy VPS được nhà cung cấp quản trị (managed) IaaS có thêm dịch vụ quản trị Ứng dụng và dữ liệu; phần hệ điều hành theo thoả thuận Shared hosting, cloud hosting Gần PaaS Mã nguồn website, cơ sở dữ liệu qua bảng điều khiển Website dựng sẵn trên nền tảng thuê bao SaaS Nội dung, sản phẩm, tài khoản
Muốn thử mô hình IaaS trên một máy chủ của riêng mình? VPS của Tino cho toàn quyền root, chọn Linux hoặc Windows Server, đặt tại trung tâm dữ liệu CMC Telecom, Viettel IDC và VNPT. Xem cấu hình và giá trên trang sản phẩm.
Câu hỏi thường gặp về SaaS, PaaS, IaaS
Google Drive là SaaS, PaaS hay IaaS?
Google Drive là SaaS: bạn dùng phần mềm lưu trữ hoàn chỉnh qua trình duyệt hoặc ứng dụng, không quản lý máy chủ hay ổ đĩa bên dưới.
Microsoft Azure là IaaS hay PaaS?
Azure có cả ba. Azure Virtual Machines là IaaS, Azure App Service và Azure Functions là PaaS, còn Microsoft 365 là SaaS chạy trên hạ tầng của Microsoft. Xem thêm Microsoft Azure là gì.
Serverless thuộc mô hình nào?
Serverless thường được xếp vào PaaS: bạn chỉ viết hàm xử lý, nền tảng tự cấp tài nguyên, tự mở rộng và tính phí theo số lượt chạy cùng thời gian chạy.
On-premise khác IaaS như thế nào?
On-premise là tự mua và vận hành máy chủ trong cơ sở của mình, lo cả phần cứng, điện, mạng. IaaS chuyển phần hạ tầng vật lý cho nhà cung cấp. So sánh đầy đủ ở bài on-premise là gì.
Mô hình nào tốn ít chi phí hơn?
Không có mô hình luôn rẻ hơn. SaaS rẻ khi nhu cầu phổ biến và số người dùng ít; IaaS có lợi khi tải ổn định và bạn tự quản trị được; PaaS tiết kiệm công vận hành nhưng phí tăng theo mức dùng.
